Klasycyzm
Czyli opozycja sarmatyzmu
Oświecenie cechowało się nie tylko negowaniem wartości, które wytworzył barok, ale, wzorem renesansu powracało do korzeni antycznych. Klasycyzm jest powrotem do greckich i rzymskich źródeł, pochwałą ich regularności i dokładności. Zamiast chaotycznego, pełnego zmian dynamizmu klasycyzm realizuje założenia statycznej, trwałej i zwapnionej nieco formy. Odbiega zupełnie od przerostu formy nad treścią, wyznaje skromne wartości, które konsekwentnie wdraża nie tylko w literaturze, ale także w sztuce i architekturze. Zamiast wyraźnej ekspresji przeważa bezpieczny spokój, który jest kolejnym odwzorowaniem statyki. Klasycyzm ma funkcję dydaktyczno-moralną, wraca do uświadamiania ludzi, do humanizmu, do nauki. Dąży do ideału i realizuje go, korzystając przede wszystkim z kształtu, który przeważa nad kolorem. Powraca do cnót, najważniejszą postacią jest dobry obywatel, który ze spokojem wykonuje swoje zadania. Jest to człowiek angażujący się w sprawy swojego kraju. Jego filozoficznym źródłem jest racjonalizm, czysta i niezachwiana pewność we władzę rozumu. W Polsce klasycyzm dzieli się na stanisławowski (w którym tworzą tacy ludzie jak Krasicki czy Trembecki) oraz postanisławowski, nazywany pseudoklasycyzmem.